و همين‌طور يگانه مبدأ اخلاقى در جاى خود در مقابل مبادى بىشمار مخالف خود مىماند و اين همان چيزى است كه قرآن كريم بدان اشاره نموده است : « وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ . » « 1 » . در اين صورت ، از گزافه‌گويى و نابخردى است كه به شمارش كامل تمام انحرافات شروع كنيم و يا حتّى اصناف كلّى را براى انواع مختلف اين مجموعه برشماريم . و چون طبيعت موضوع تنظيم دقيقى بر اين منوال را نمىپذيرد ، بنابراين ما بر ابراز حالات روشن آنكه قرآن كريم و حديث روى آن تكيه كرده ، بسنده مىكنيم . كه عبارت است از نيّت ضرررسانى و نيّت فرار از وظيفه و نيّت دسترسى بر كسب نامشروع و نيّت خشنودى مردم ( رياكارى ) . 1 - نيّت زيان‌رسانى : در زمينهء اجتماعى معروف است كه شريعت اسلام مجموعه‌اى از قوانين را مطرح كرده است كه اگر درست تطبيق شود ، بدون هيچ نوع كوتاهى ، به آفرينش مجتمع نيرومند ، خوشبخت متعهّد و درخشانى مىانجامد كه در آن واحد به عدالت و رحمت حكم خواهد كرد . ولى از سوى ديگر ما مىدانيم كه برترين آيين دنيا وقتى كه فاقد ارادهء نيكو و پاكى در نزد مردم باشد ، از اين‌كه خود را بر مردم منطبق كند ، ناتوان است و يا با كسانى كه دعوت بر تطبيق با آن هستند ، انطباق پيدا كند . به راستى بدترين روش براى تخريب هر آيينى در مواجههء با آن با مقاومت سرسختانه تجسّم پيدا نمىكند و يا باعث غفلت از عمل به آن نمىشود ؛ البتّه گاهى اين خود راه ديگرى براى بزرگداشت قداست آن آيين مىگردد تا مبادا طهارت نظرى آن آلوده گردد . و عمل به آن را با شادابى بيشتر اشخاص محدود مىسازد ، و علاوه بر اين‌ها قداست خويش را به دست روزگار مىسپارد تا وقتى كه مىخواهند عمل كنند ، بر پايه‌اى استوار مبرهن گردد . ولى بدترين و زيان‌بخش‌ترين موضع‌گيرىها نسبت به يك آيين آن است كه در مواجههء با

--> ( 1 ) - انعام ( 6 ) آيهء 153 : اين راه مستقيم من ، راه توحيد ، راه حق و عدالت ، راه پاكى و تقواست . از آن پيروى كنيد و هرگز در راه‌هاى انحرافى و پراكنده گام ننهيد كه شما را از راه خدا منحرف و پراكنده مىكند و تخم نفاق و اختلاف را در ميان شما مىپاشد .